Tien seconden duurt het beeld. Een drone hangt boven de jungle van zuidoost-Bolívar, een gebouw met een groen metalen dak vult het kader, en dan spat het uiteen in een witte flits. De president van de Verenigde Staten plaatst het op Truth Social en schrijft erbij: a swift and lethal kinetic strike. Een snelle, dodelijke klap. Daarmee is, zo luidt de boodschap, Héctor Guerrero Flores alias Niño Guerrero, het Strijderskind, van de aardbodem verdwenen. Ruim een decennium lang het gezicht van de Tren de Aragua.
Ik heb die man ontmoet, in de wereld die hij voor zichzelf had gebouwd. Dat is waarom ik bij die tien seconden blijf haken , niet uit sentiment, maar omdat ik weet hoe weinig een beeld van bovenaf laat zien van wat zich op de grond afspeelt.
De man achter het dak
In 2014 liet ik me een paar dagen vrijwillig insluiten in Tocorón, de gevangenis in de deelstaat Aragua die Guerrero had omgebouwd tot zijn hoofdstad. In 2017 kwam ik terug. Het was geen gevangenis meer in enige zin die wij kennen. De staat had de controle opgegeven en bewaakte alleen nog het hek; daarbinnen heerste Nino. Er was een zwembad. Een dierentuin met flamingo’s en een panter, dag en nacht gevoerd, terwijl de dieren in de staatsdierentuin van Caracas omkwamen van de honger. Een disco, restaurants, gokhuizen. Een bank , de Banco de Tokyo , geld overmaken voor tien procent commissie, en lenen kon ook, tegen tien tot twintig procent rente. Een gebouw voor 750 gevangenen, omgebouwd tot een klein dorp dat er vele duizenden herbergde. En een rechtbank, waarin Guerrero zelf rechtsprak.
Ik vertel dit niet om de man te romantiseren. Ik vertel het omdat het iets laat zien wat in tien seconden dronebeeld verdwijnt: dit was geen bende in de marge. Net als Tocorón, tot het door de overheid werd platgegooid, waren ook de goudmijnen een staat binnen de staat , met een economie, een rechtspraak en een bevolking. Zoiets bouw je niet zonder dat de echte staat het toelaat. En zoiets verdwijnt niet met één explosie.
Wie zegt dat hij dood is
Laten we precies zijn over wat we weten. Op 12 juni meldde het Amerikaanse Southern Command een dodelijke aanval in zuidoost-Bolívar (die plaats had gevonden in de ochtend van 9 juni). Trump kondigde het laat die avond aan en zei dat de operatie was gecoördineerd met zijn vrienden in Venezuela. Oorlogsminister Pete Hegseth bevestigde het namens het Pentagon. Het Venezolaanse communicatieministerie bevestigde het namens Caracas.
Daar houdt de bevestiging op. Drie partijen, en alle drie hadden ze dit verhaal nodig. Trump wilde een overwinning in zijn kruistocht tegen de kartels. De regering van Delcy Rodríguez , sinds de Amerikanen Maduro in januari uit Caracas wegvoerden de feitelijke macht , wilde haar waarde aan Washington bewijzen. De berichtgeving is volledig gebaseerd op verklaringen van beide regeringen; fysiek bewijs is niet publiek getoond. Grote media nemen zijn dood over als feit, maar steeds met formuleringen als ‘Trump says’ of ‘U.S. and Venezuela say’.
Ik heb geleerd zulke dodentallen niet te slikken. Toen ik in 2017 door Tocorón liep, stond het officiële dodental van de gevechten waarmee Guerrero zijn macht had heroverd op zestien. De video’s die gevangenen me lieten zien, vertelden een ander getal. In Venezuela is de afstand tussen wat een autoriteit verklaart en wat er werkelijk gebeurde geen incident , het is de regel. Zo ging het tijdens de demonstraties van 2014, en zo ging het bij de buitengerechtelijke executies van het regime in de jaren die volgden.
En de berichtgeving ter plaatse, deze maand, schetst iets veel rommeligers dan die strakke tien seconden. Het Venezolaanse La Patilla volgde de operatie dag voor dag. Geen chirurgische klap, maar een grondoperatie die al op maandag 8 juni begon en dagenlang duurde, gericht op een hele reeks bendebazen tegelijk. Bewapende helikopters boven de goudvelden. Na 72 uur incursie had geen enkele officiële instantie bevestigd of er doden, gewonden of arrestanten waren. De dood van Guerrero circuleerde aanvankelijk als gerucht, als extraofficiële versie, en binnen WhatsApp-groepen. Inwoners van het mijnstadje Las Claritas blokkeerden op 10 juni de toegangsweg en eisten dat de operatie stopte , wegens mishandelingen en, in hun woorden, mensenrechtenschendingen. Over ontruimde mijnen of het aantal verdreven mensen is tot vandaag geen cijfer gegeven.
Ik moet hier eerlijk zijn, want twijfel die maar één kant op werkt is propaganda. Ook María Corina Machado , oppositieleider, Nobelprijswinnaar, het gezicht van het democratische verzet , prees Trump publiekelijk om de operatie. En de Wall Street Journal meldde dat de CIA de sleutelinlichtingen leverde. Het officiële verhaal heeft gewicht en bronnen. Maar wat ik van mensen ter plaatse begreep, is dat Guerrero en twee anderen drie dagen voordat de operatie begon, gewaarschuwd waren. Wat dat betekent voor het beeld van de onvindbare voortvluchtige die uit de lucht wordt geplukt, laat ik aan de lezer. Ik stel alleen vast: de enige die zijn dood bevestigen, zijn de partijen die er baat bij hebben, en de mensen die er woonden zagen iets anders dan een flits van tien seconden.
Waarom uitgerekend daar
Het is geen toeval dat het Nino in zuidoost-Bolívar zat. Las Claritas en Kilómetro 88 liggen op de grootste goudvoorraden van Venezuela, tegen de grens met Brazilië en Guyana. Guerrero’s medeoprichter Yohan Petrica controleerde daar al jaren een illegale goudmijn; dat is waarom Guerrero er beschutting vond.
En hier wordt het de moeite waard om langzamer te lezen. De operatie kwam ongeveer twee maanden nadat Caracas een nieuwe mijnbouwwet had aangenomen , een wet die buitenlandse investeerders toelaat tot precies deze goudzones. Eerst wordt het goud wettelijk opengesteld voor buitenlands kapitaal. Dan wordt het criminele netwerk dat erop zat, opgeruimd. Of lijkt opgeruimd. Wie profiteert van de leegte die achterblijft, is een vraag die het dronebeeld niet stelt.
Geen incident
Want Guerrero staat niet op zichzelf. Hij is het meest recente, meest spectaculaire moment in iets wat het afgelopen halfjaar vorm kreeg.
In januari voeren Amerikaanse troepen president Maduro en zijn vrouw weg uit Caracas, naar een cel in New York. In februari kwam in Mexico Nemesio Oseguera om , El Mencho, de baas van het Jalisco-kartel , bij een Mexicaanse operatie op Amerikaanse inlichtingen, gevolgd door een golf van vergeldingsgeweld waarbij vijfentwintig leden van de Nationale Garde sneuvelden. En nu Guerrero.
Onder dat alles loopt de dodelijkste constante: sinds september blaast de VS bootjes op die het van drugssmokkel verdenkt. Tegen half maart bevestigde een defensiefunctionaris aan het Congres 157 doden bij 47 getroffen vaartuigen; tegen de zomer ligt het dodental ruim boven de tweehonderd. Publiek is geen hard bewijs getoond dat alle getroffen boten drugs vervoerden; wat we zien zijn korrelige video’s van ontploffingen en zeer beperkte officiële informatie. En toen het Congres vroeg of er nu minder drugs binnenkwamen, kon de defensiefunctionaris dat niet aantonen; hij wees alleen op een afname van ongeveer twintig procent in de bewegingen van verdachte boten. Mensen worden bij tientallen uit het water geschoten voor een campagne die, op haar eigen cijfers, de drugsstroom niet vermindert.
Eén beeld uit die campagne laat ik niet los. Het stond in de stukken van de Nederlandse Tweede Kamer: twee bemanningsleden van een beschoten boot werden, terwijl ze zich aan de brokstukken van hun wrak vastklampten, alsnog gebombardeerd. Dat is geen onderschepping. Dat is het afmaken van schipbreukelingen.
Het dak boven het systeem
In maart kreeg het bouwwerk een dak. In Doral, op Trumps eigen golfresort, werd de Shield of the Americas opgericht , de Americas Counter Cartel Coalition, met Kristi Noem als gezant. Een coalitie tegen de kartels.
De betekenis zit in wie er niet was. Brazilië, Colombia en Mexico , de drie grootste landen van de regio, samen meer dan de helft van het bruto product, alle drie geleid door regeringen die Washington niet welgevallig zijn , ontbraken. Een coalitie tegen de drugshandel zonder ’s werelds grootste cocaïneproducent, zonder het belangrijkste doorvoerland, en zonder een producent van het kaliber van Peru. De selectie was niet operationeel. Ze was politiek. Lidmaatschap hing niet af van hoeveel drugs door je land stroomt, maar van hoe bereidwillig je naar Washington luistert. En Noem maakte de tweede agenda hardop: de coalitie moest de Chinese invloed in de economie en infrastructuur van de regio terugdringen. Het gaat niet alleen om cocaïne. Het gaat erom een heel halfrond weg te trekken bij Peking.
Cuba: dezelfde hand, zonder handschoen
Nergens is de methode zo naakt als in Cuba. Toen Maduro viel, viel Cuba’s brandstoflijn weg , Venezuela voorzag Cuba al decennia van olie, of beter gezegd: Cuba had zich er al die jaren van verzekerd dat het olie uit Venezuela bleef ontvangen. Daar bovenop dreigde Trump met tarieven tegen elk land dat nog olie aan Havana levert. Het eiland ging het donker in: dagenlange black-outs, in delen van Havana negentien uur per dag zonder stroom, protesten, een brandend partijgebouw.
En de eis erachter werd niet verhuld. Rubio maakte duidelijk dat het embargo pas versoepeld wordt als er politieke verandering komt en ‘nieuwe mensen aan het roer’ staan. Honger, hardop, als hefboom voor regime change. Havana’s antwoord volgde het script dat Caracas had voorgedaan: de aankondiging van eenenvijftig vrijgelaten gevangenen, en gesprekken. Druk, een gebaar, dialoog.
De zachtste hefboom
Het sluitstuk is het stilst, en daarom misschien het duurzaamst: de stembus. In een reeks landen kwamen regeringen aan de macht die zich naar Washington voegen. Let op dat woord , in Latijns-Amerika heet zoiets “rechts,” maar dat etiket dekt een rij die uiteenloopt van Milei’s marktradicalisme tot Bukele’s veiligheidsautoritarisme, en het heeft weinig te maken met wat een Europeaan zich bij het woord voorstelt. De gemene deler is niet economie en niet eens ideologie. Het is de bereidheid mee te bewegen.
Chili koos José Antonio Kast tot president. En in Colombia , ’s werelds grootste cocaïneproducent, veelzeggend buitengesloten van de Shield , won de buitenstaander Abelardo de la Espriella de eerste verkiezingsronde: hard op veiligheid, en openlijk gesteund door Trump. De zittende linkse president Petro riep fraude, maar internationale waarnemers noemden de stembusgang ordelijk en transparant; de claim hield geen stand. In Venezuela waren het de verliezers die twijfel zaaiden over de uitslag. In Colombia doet de verliezende zittende macht het nu zelf. Komende zondag, 21 juni, valt de tweede ronde. De richting laat zich raden.
De draden lopen op een bijna ongemakkelijke manier in elkaar over. Alex Saab , Maduro’s man voor de financiën, in mei door Venezuela aan de VS overgedragen en mogelijk kroongetuige tegen zijn vroegere beschermheer , werd ooit juridisch bijgestaan door diezelfde De la Espriella. De man die Colombia zou kunnen gaan leiden, verdedigde ooit de boekhouder van het regime dat Washington net heeft afgezet.
En toen, de stilte
Hier wil ik aankomen, want dit is wat me het meest bezighoudt. Niet de macht , macht doet wat macht doet. Maar de stilte eromheen.
Ze was er niet altijd. Toen Maduro in januari werd weggevoerd, bijvoorbeeld: binnen een dag lieten onder meer Brazilië, Colombia, Mexico, Chili, Spanje en Uruguay in verklaringen weten dat ze de unilaterale actie afkeurden; sommige spraken van een gevaarlijk precedent. Sheinbaum zei dat het de regionale stabiliteit in gevaar bracht. Petro eiste een spoedzitting van de Veiligheidsraad. Er wás een stem.
Vijf maanden later, met meer dan tweehonderd doden door de Amerikaanse operaties tegen de drugssmokkel, en bij Guerrero, is die stem weg. En het is niet moeilijk te zien waarom. Trump heeft elk van die leiders inmiddels gestraft of bedreigd voor het niet meebuigen , met tarieven, met uitsluiting, met steun aan hun binnenlandse rivalen , terwijl wie zich loyaal toont, wordt beloond en uit de wind gehouden. De weerstand verdampte niet vanzelf. Ze werd duur gemaakt. Dat is geen afwezigheid van een mening. Dat is een mening die is weggekocht of weggedrukt.
En kijk eens verder dan de regio. De mensenrechteninstituties spraken juist wél , de Hoge Commissaris van de VN noemde de bootaanvallen al in oktober schendingen die onmiddellijk moeten stoppen, en VN-experts zeiden dat wie ze beval en uitvoerde, vervolgd zou moeten worden voor moord. Maar een verklaring is geen gevolg. Welke regering met macht verbond er een prijs aan? Hoor je Europa? Een continent dat bij Venezuela jarenlang de mond vol had van democratie en mensenrechten, kijkt naar tweehonderd doden zonder proces en zegt niets met tanden erin. Geen sanctie, geen ontboden ambassadeur, geen veroordeling die iets kost.
Mijn eigen land het minst van allemaal, en dat raakt me persoonlijk, want Curaçao ligt op zo’n zeventig kilometer van de Venezolaanse kust. Nederland werkte jaren samen met de Amerikaanse kustwacht: mariniers enterden verdachte schepen op Amerikaanse inlichtingen, tienduizenden kilo’s cocaïne onderschept, verdachten overgedragen voor berechting. Berechting , let op dat woord, want dat is precies wat een rechtsstaat onderscheidt van een vuurpeloton. Toen de VS overstapte van enteren naar beschieten, trok Nederland zich terug uit de internationale wateren. Verstandig. Maar gevraagd naar een oordeel, zei premier Schoof dat het kabinet nog geen standpunt had ingenomen, en benadrukte hij dat Nederland niet betrokken is. Oud-diplomaten waarschuwden waarom dat niet volstaat: als jouw inlichtingen leiden naar boten die vervolgens uit zee worden geschoten, ben je betrokken, of je het wilt of niet. Je wilt niet, zei een oud-ambassadeur in Venezuela, de beschuldiging krijgen dat jij ze daarheen hebt geleid. Terugtrekken zonder veroordelen is geen neutraliteit. Het is wegkijken met een schoon geweten als doel.
Wie is hier beter van geworden
Stel de simpele vraag , wie profiteert , en het patroon klaart op.
Washington kreeg zijn achtertuin terug: Maduro in een cel, Caracas meewerkend, Havana op de knieën, een coalitie naar zijn hand, en China een stap teruggedrongen. De regering-Rodríguez behield haar stoel door precies te leveren wat gevraagd werd. Het buitenlandse kapitaal dat nu de Venezolaanse goudwet en oliesector in mag, kreeg een opgeruimd speelveld. De loyale leiders kregen hun beloning. Wie zich verzette, kreeg de rekening.
En wie betaalde? De tweehonderd in het water, van wie niemand de namen kent en niemand bewijs zag. De schipbreukelingen die aan hun wrak hingen toen de tweede raket kwam. De Cubaan die negentien uur per dag in het donker zit omdat honger tot beleidsinstrument is verheven. De inwoners van Las Claritas, die hun stadje zagen volstromen met bewapende helikopters en wier doden niet eens geteld worden. De gewone mensen, telkens, terwijl boven hun hoofd de macht van eigenaar wisselt.
De kop eraf, het lichaam intact
In februari schreef ik over Venezuela na Maduro dat het geen overgang was maar consolidatie: Amerika had het hoofd van het regime verwijderd en het lichaam laten staan, en sprak nu door diezelfde mond. Wat ik toen over één land schreef, geldt nu over een werelddeel. Alleen is de mond inmiddels die van een hele regio die heeft geleerd wanneer ze beter kan zwijgen.
Let op hoe het zwijgen is gekocht. Niet met geld , met de keuze van de slachtoffers. Een kartelbaas. Drugssmokkelaars. Een dictator. Wie gaat daarvoor op de barricade? Wie het opneemt voor de man op het bootje, lijkt het op te nemen voor de smokkelaar. En zo koop je, door precies de doelwitten te kiezen die niemand wil verdedigen, het stilzwijgen over de methode. Maar de methode blijft, ook als de doelwitten veranderen. Wie vandaag wegkijkt bij een boot zonder bewijs, heeft morgen geen grond meer om iets anders een schending te noemen. Een precedent vraagt nooit om toestemming. Het wacht alleen op de volgende keer.
Misschien is Nino Guererro werkelijk dood. Misschien spatte er vorige week een man uiteen onder een metalen dak in Bolívar, en is de wereld een wrede man armer. Maar de vraag die ik in februari stelde, klinkt nu dwingender. Niet óf Latijns-Amerika kan veranderen , dat kan het. De vraag is of het mág veranderen, en door wiens hand, en tegen welke prijs. Want voor de gewone Venezolaan, de gewone Cubaan, de gewone Colombiaan maakt het uiteindelijk weinig uit of de macht uit Havana komt, uit Beijing of uit Washington , zolang hij geen stem heeft in zijn eigen toekomst, en de hele wereld besloten heeft dat dit precies het moment is om de andere kant op te kijken.
